M

Moda na rodzimowierstwo? Wierzenia Słowian i Celtów na nową modłę

Bogowie, boginie i współczesność – o reaktywacji dawnych wierzeń 

Odyn, Izyda, Dadźbog czy Artemida – religie i wiara w bogów powstawały od początku istnienia człowieka, z czasem rozwijając się, zmieniając lub całkowicie upadając. Niektóre z największych obecnie religii przeżywają kryzys, a ich wyznawcy podlegają stopniowej ateizacji. Paradoksalnie, coraz większa swoboda XX i XXI wieku spowodowała, że na nowo popularne stają się dawne wierzenia, zyskujące coraz większe rzesze wiernych. Na szczególną uwagę zasługują także nowe systemy wyznaniowe, wyraźnie zaznaczające swoją obecność w religijnym świecie.

Religia zdemokratyzowana

Za ponowny rozkwit dawnych wierzeń, lecz w nowej formie, odpowiada podstępująca demokratyzacja życia, w tym religii. Ludzka potrzeba wyboru, nieograniczonej swobody i poczucia, że ma się nad czymś władzę, sprawia, że współczesny człowiek coraz chętniej sięga do wierzeń przodków, które może dopasować do własnych upodobań – od selekcji odpowiednich modlitw aż do wyboru poszczególnych bogów, którym chce oddawać cześć. Psycholog doktor Bartłomiej Dobroczyński z Uniwersytetu Jagiellońskiego zauważa, że: “Tak jak samodzielnie wybieramy polityków i auto w salonie, tak samo chcemy wybierać wartości duchowe. Komponujemy z nich własny koszyk religijny: miłość do bliźniego tak, wiara w piekło niekoniecznie”.

Cechą charakterystyczną wielu nowych kultów jest ich pochodzenie. Wywodzą się najczęściej z dawnych, niemal prastarych wierzeń, nie spisanych w świętych księgach, lecz przekazywanych ustnie. Brak ustanowionych instytucji i określonego porządku obrzędów sprawia, że wyznania te stają się atrakcyjne dla współczesnego człowieka. Dobroczyński uważa, że to: “(…) jest ich siłą. To religie „zrób to sam”: dają pole do popisu dla kreatywności wyznawców. (…) Wyznawcom nowych kultów nie wystarczał kościół instytucjonalny, bo mógł im zaoferować tylko machinalnie odklepywane wyznanie wiary. A oni chcą być podmiotem, sami coś tworzyć”.

Współczesne czarownice

Chociaż określenie „pogaństwo” jest nacechowane pejoratywnie, to jednak właśnie tym mianem określa się wiele spośród nowych systemów religijnych. Według Adama Łapińskiego, autora „Historii religii – słownika terminologicznego”, neopogaństwo jest to “ogólna nazwa ruchów religijnych i parareligijnych, często nacjonalistycznych, powstających w krajach od dawna schrystianizowanych, reaktywujących znane z kronikarskich zapisów lub legend wierzenia i obrzędowość przedchrześcijańskich przodków”.

Jedną z najbardziej znanych religii neopogańskich, szczególnie w krajach Europy Zachodniej i Ameryki Północnej, jest wicca. Religia ta zyskała dużą popularność już w latach 50. XX wieku, kiedy to Gerald Gardner, brytyjski miłośnik okultyzmu, opublikował relacje o współczesnych czarownicach.

Wicca jest magiczną religią misteryjną, posiadającą własne obrzędy, przy czym wiele jej tradycji wywodzi się z dawnych wierzeń pogańskiej Europy. Główna wiara opiera się na dwóch osobach – lunarnej Bogini Matce w trzech postaciach symbolizowanych przez poszczególne cykle księżyca (Panna, Matka i Starucha) oraz solarnego Rogatego Boga. Istotnym elementem wicca jest brak pojęcia grzechu i zastąpienie tradycyjnego dualizmu wolną wolą i moralnością, ograniczonymi jedynie Prawem Potrójnego Powrotu, informującym, że każdy uczynek zostanie zwrócony do nadawcy z potrójną siłą.

Wiccańskie Sabaty, najważniejsze święta, mają miejsce w charakterystycznych momentach roku, często i nieprzypadkowo pokrywającymi się ze świętami chrześcijańskimi, słowiańskimi czy celtyckimi. Należą do nich: Yule (25 grudnia) – czas przesilenia zimowego, dawne rzymskie Saturnalia, odpowiednik Bożego Narodzenia; Imbolc (2 lutego) – celtyckie święto ku czci bogini Brygid, odpowiednik Matki Boskiej Gromnicznej; Ostara (21 marca) – ku czci Eostre, bogini płodności, odpowiednik Wielkanocy; Beltaine (30 kwietnia/1 maja) – nordyckie święto zmarłych; Litha (22 czerwca) – święto miłości i płodności, słowiańska Noc Kupały, odpowiednik Nocy Świętojańskiej; Lammas (1 sierpnia) – święto chleba i Lugha, celtyckiego boga słońca i ognia; Mabon (21 września) – święto plonów, dawniej w tym czasie odbywały się greckie Bachanalia; Samhain (31 października/1 listopada) – celtycki koniec roku, słowiańskie Dziady, odpowiednik Wszystkich Świętych i Zaduszek.

Samhain jest świętem szczególnym. Zakończenie roku powoduje powstanie niewidzialnej przerwy w światach, przez którą przechodzą dusze zmarłych. Zapalane świeczki, tradycja niezwykle ważna również w chrześcijaństwie, pozwalają im dotrzeć na ziemię. Święto to posiada bardzo bogatą symbolikę i stało się podstawą do stworzenia anglosaskiego Halloween. Wszechobecne dynie, dziś już głównie jako makabryczne ozdoby, są pozostałością po zebranych wcześniej plonach. Niektóre źródła mówią, że warzywo zastąpiło mniej makabryczną ozdobę – ludzką czaszkę, w którą wkładano świeczkę. Stąd te wycięte oczy i zęby… Wymyślne stroje, zakładane zarówno przez dzieci, jak i dorosłych, chociaż są elementem niewinnej zabawy, jednocześnie stają się symbolem wymieszania się różnych płaszczyzn. Nałożenie stroju sprawia, że zanika wszelka nierówność, a wśród rozbawionych ludzi krążą dusze zmarłych, przypominające o nadciągającym czasie ciemności, chłodu i śmierci.

Neopogaństwo słowiańskie

Religie neopogańskie rozwijają się również w Polsce, w oparciu o dawne wierzenia Słowian. Tak powstały system wierzeń, zakorzeniony w tradycji przedchrześcijańskiej danego kraju, określa się mianem „rodzimowierstwo”. Najlepszym polskim przykładem jest Rodzimy Kościół Polski.

Jedną z najważniejszych zasad rodzimowierców słowiańskich jest wiara w jeden nieskończony, nieograniczony i wieczny Metawszechświat, który zawiera w sobie wszystko to, co znane i nieznane człowiekowi. Metawszechświat reprezentowany jest przez bezosobowego Boga Najwyższego, z kolei poszczególne aspekty natury utożsamiane są z poszczególnymi bogami, takimi jak Dadźbog-Swarożyc – bóg słońca i ognia, Perun – bóg burzy, Weles – bóg śmierci, Mokosz – bogini wilgotnej ziemi…

W rodzimowierstwie słowiańskim, podobnie jak u wiccan, nie istnieje pojęcie grzechu, natomiast wszelkie kwestie moralne określa zasada: “Czyń, co chcesz, bylebyś przy tym nie krzywdził innych”.

Najważniejsze święta rodzimowierców, podobnie jak w wicca, połączone są z momentami przejściowymi w roku. Należą do nich: Jare Święto (21 marca) – ku czci odradzającego się życia, rozpala się wtedy święty ogień oraz topi Marzannę, boginię zimy i śmierci; Noc Kupały (23-24 czerwca) – święto ognia, życia i miłości, gdy skacze się przez oczyszczający ogień, oddaje wróżbom miłosnym; Dożynki (21 września) – święto plonów; Szczodre Gody (23-24 grudnia), gdy ubiera się słowiański odpowiednik choinki – podłaźniczkę.

Reakcja pogańska

XX oraz XXI wiek to czas wielkich zmian w niemal każdej dziedzinie życia, nie wyłączając religii. Rosnący postęp, coraz większa świadomość oraz wolność wyboru sprawiły, że człowiek rozpoczął poszukiwania własnej drogi życia. Możliwości, jakie dają wyznania neopogańskie, zdają się być nieograniczone, a przy tym kuszą swoją tajemniczością. To, co dotychczas znane było tylko z książek i mitologii po tysiącu lat zapomnienia wraca na nowo, ze zdwojoną siłą. Zapomniani bogowie i boginie na nowo rozpalają serca i umysły ludzi na całym świecie, ucząc jednocześnie tolerancji oraz pokazując, że wiara to kwestia w pełni zindywidualizowana.

 

CategoriesBez kategorii
  1. Małgorzata Konstańczak says:

    nasze ludzkie życie duchowe wypełnia wiedza archaiczna, wszystko co związane z Bogiem czy Bogami cofa nas do początków lub prapoczątków i umysły wypełniają się nadziejami lub marzeniami jak to kiedyś było wspaniale. Warto poczytać biblię aby się przekonać, że tak wcale nie było. Dante w swoim dziele na temat piekła i czyśćca rozpisał się na wiele stron z opisem nieba poszło mu gorzej, a o raju napisał chyba jedno zdanie. Bogowie słowiańscy to bardzo modny temat w ostatnich latach, ale też podany w formie archaicznej niestety.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *