Rytuały ślubne z końca XIX i początku XX w. stanowią istotną część kultury i obrzędowości narodowej. Ślub był podstawowym sposobem zawarcia małżeństwa i założenia rodziny. Zwyczaje ślubne regulowały relacje nie tylko nowożeńców, ale także grup rodzin, które wchodzą w pokrewieństwo oraz określonych grup wiekowych, płciowych itp. Istnieje ścisły związek między ślubem a obrzędami związanymi ze świętami kalendarzowymi. Ceremonia ślubna odzwierciedlała wiele form twórczości ludowej, poezji, muzyki, sztuki dramatu itp. Ceremonie ślubne przechodziły trudną drogę rozwoju, zmieniając się wraz ze zmianą stosunków społecznych. Jednak instytucje ceremonialne, w tym ślub, odznaczają się wysokim stopniem konserwatyzmu, dzięki czemu wiele rytualnych obyczajów nie ulega zmianom ze względu na panujące warunki społeczno-ekonomiczne. Takie zjawisko daje możliwość traktowania ślubnych rytuałów jako ważne źródło historyczne i etnograficzne dla wyjaśnienia specyfiki stosunków społecznych na różnych etapach rozwoju społeczno-gospodarczego.

Badanie rytuałów małżeńskich wszystkich narodów w wielonarodowej Rosji ma istotne znaczenie. Jednak najważniejszym i najtrudniejszym zadaniem jest badanie rytuałów ślubnych rosyjskiej etni – bardzo rozległej i złożonej strukturalnie społeczności. Jej tworzeniu się i rozprzestrzenianiu towarzyszyło nabywanie lokalnych różnic w sferze kulturowo-bytowej. Ponadto w wielu regionach, w których mieszkają, Rosjanie mieli do czynienia z innymi narodowościami.  Dlatego badania rosyjskiej kultury tradycyjnej na wielką skalę można przeprowadzać tylko w odniesieniu do poszczególnych regionów.

Jako główny region badań w tej pracy wybrano wyjątkowy pod względem etnograficznym obszar  Środkowego Powołża. Charakteryzuje się połączeniem różnych tradycji zaczerpniętych od grupy rosyjskich migrantów z XVI wieku i zachowaniem w wyższym stopniu niż w środkowych rejonach kraju archaicznych elementów.[1]

Środkowe Powołże to region wielonarodowy.  Jego granice pokrywają się z granicami republik: Tatarskiej, Czuwaskiej i Maryjskiej. Chronologiczne ramy pracy- połowa XIX do początku XX w. Jednakże przy rozpatrywaniu zmian obyczajów ślubnych obejmują również lata 80. XX w. Ważna rola w organizacji badań etnograficznych w Rosji należała Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego (РГО), które w krótkim czasie stworzyło szeroką sieć korespondentów w terenie. Materiały, zawierające obszerne informacje na temat różnych aspektów życia podmiotów zamieszkujących badane terytorium, zostały następnie włączone do archiwum naukowego Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego. Znajdują się w nich cenne dane na temat struktury rodziny, obrzędów weselnych, zwyczajów i wierzeń rosyjskiej ludności regionu.[2]

Systematyczne badanie ludności rosyjskiej na terytorium regionu Środkowego Powołża rozpoczął E.P. Busygin w 1947. Podczas pierwszej wyprawy na prawobrzeżne tereny Tatarstanu zebrał materiały dotyczące wszystkich aspektów kultury i życia ludności rosyjskiej, w tym rytuałów ślubnych. Zapisy z 1947 r., pomimo ich zwięzłości i fragmentaryczności, mają znaczną wartość naukową, ponieważ zawierają opis bardzo interesujących zwyczajów i obrzędów ślubnych, których nie odnotowano podczas powtarzających się badań tego regionu w latach 60-70. Szczególnie interesujące są zapisy o „starodawnym weselu” we wsi Biszewo (gdzie ojciec sam zawiózł pannę młodą do domu pana młodego na specjalnym wozie), o zaręczynach domowych, „rżeniu konia” i innych elementach ceremoniału ślubnego.[3]

Materiały ekspedycyjne dotyczące rosyjskiego wesela w latach 1961-1971 były wykorzystywane  w pracach N.N. Kucheryavenko, E.W. Mihaylichenko, L.I. Zoriny. Pierwsza próba połączenia materiałów terenowych i literatury na poziomie drukowanej publikacji miała miejsce w 1973 r. w zbiorowej monografii E.P. Busygina, N.W. Zorina i E.W. Mihailichenko „Życie społeczne i rodzinne rosyjskiej ludności Środkowego Powołża”, w którym rozpatrywano tradycyjny ślub rosyjski pod koniec XIX – początku XX wieku na terytorium Republiki Tatarskiej.[4]

Od 1972 r. rozpoczął się drugi etap studiów nad rosyjskimi ludowymi rytuałami ślubnymi na obszarze Środkowego Powołża. Temat ten stał się jednym z głównych w badaniach etnograficznych Uniwersytetu Kazańskiego. Podczas prac terenowych wykorzystano nowe, bardziej kompleksowe kwestionariusze dotyczące standardów małżeństwa i ceremonii ślubnych, a także prywatne kwestionariusze, które umożliwiły rejestrację różnic terytorialnych w zwyczajach ślubnych, ich atrybutach materialnych, terminologii itp., np. informacje dotyczące weselnych potraw, warianty ułożenia nakryć stołu, obrzędy z rzepą i miotłą, zwyczaje  poślubne oraz wiele innych.[5]

W drugiej połowie XIX – początku XX wieku. małżeństwo było jednym z najważniejszych wydarzeń w życiu rosyjskich chłopów w regionie Środkowego Powołża. Małżeństwo tworzyło rodzinę – podstawową grupę społeczno-ekonomiczną, w której miały miejsce wszystkie główne procesy życiowe, gospodarcze i demograficzne.  Rodzina dbała o rozród ludności i przygotowanie młodych ludzi do samodzielnego życia zawodowego. Zapewniała ciągłość pokoleń i ciągłość funkcjonowania gospodarstwa domowego. Pełna, sprawna rodzina gwarantowała przedstawicielom starszych pokoleń „w starości kąt i kawałek chleba”. Stan gospodarstwa chłopskiego w dużej mierze zależał od składu i cech jakościowych członków rodziny (zdrowie, pracowitość itp.).

Ponadto małżeństwo zmieniało pozycję społeczną biorących ślub, ich rolę w rodzinie. Wyłącznie żonaty chłop zyskiwał stabilną pozycję w rodzinie i społeczności ziemskiej. Wraz z wstąpieniem w związek małżeński otrzymywał prawo do separacji od rodziny – prawo do własnego, odrębnego i niezależnego od ojca i braci gospodarstwa. W eseju „Prawo zwyczajowe chłopów z dystryktu Mamadysz” E.T. Sołowjow napisał, że „wszyscy członkowie rodziny, którzy są pełnoletni, tj. w wieku nie mniej niż 21 lat i są żonaci mają prawo żądać podziału, tj. części domu z pełnym udziałem wspólnej własności rodziny ”.

W przypadku podziału syn wychodził spod władzy rodzicielskiej, zachowując tylko pokrewieństwo. Zawarcie małżeństwa i separacja sprawiały, że chłop stawał się głową rodziny, czyniąc go pełnoprawnym członkiem społeczności wiejskiej. Nawet jeśli po ślubie syn pozostał w rodzinie ojca lub braci, prawa nabyte przez niego w związku z tym wydarzeniem znacznie zwiększały jego rolę w sprawach związanych z prowadzeniem domu i organizowaniem życia rodzinnego. Ponadto pojawienie się w rodzinie pana młodego kolejnej pary rąk do pracy w sytuacji rozwoju ekonomicznego w wiosce miało ogromne znaczenie i umożliwiało lepsze wykorzystanie wewnątrzrodzinnego podziału pracy.[6]

Tradycyjne miejsca znajomości przedmałżeńskich

– okazja na kolejne spotkanie młodych pojawiała się również podczas świąt, szczególnie w okresie Zielonych Świątków. Świąteczne przyjęcia przypominały typowe spotkania podczas biesiadowania. Były one organizowane przez dziewczęta w tych samych chatach, w których odbywały się biesiady, jednak często wynajmowały inne, bardziej odpowiednie pomieszczenia. W przeciwieństwie do powszednich spotkań, w czasie świąt nie wykonywano żadnej pracy. Młodzi zbierali się tam tylko na gry i zabawy, śpiewali, tańczyli, grali w różne nieskomplikowane gry, którym towarzyszyły ​​liczne pocałunki. Nimi też najczęściej kończyła się każda zabawa.

Pojawiały się również grupy kolędników. Cechą charakterystyczną Świątków były gadania dziewcząt o zbliżającym się zamążpójściu. Podczas świątecznych przyjęć często odbywały się inscenizacje poszczególnych fragmentów ceremonii weselnej, odśpiewywano pieśni weselne itp.[7]

Dziewczyny wykorzystywały także świąteczne zabawy, aby zwrócić na siebie uwagę swoich narzeczonych i lepiej ich poznać. Takie okazje pojawiały się w trakcie gier, korowodów i spacerów w czasie Maslenicy, Wielkanocy, Zielonych Świątków i innych świąt.

W okresie jesiennym, kiedy nie było znaczących świąt, młodzież spotykała się w związku z pracami zbiorowymi. Najbardziej rozpowszechnione były biesiady, w trakcie których siekano kapustę, stąd nazwa „kapustki”. Dziewczęta wcześniej umawiały się u kogo i kiedy będą kroić kapustę i urządzały przyjęcie. W wyznaczonym dniu spotykały się i wspólnie wykonały pracę. Po kolacji przychodzili chłopcy. Kapustki były częściej organizowane przez mieszczan i bogatych chłopów, zwłaszcza w tych domach, w których były młode dziewczyny. Inne zabawy tzw. holki miały podobny charakter, ale były organizowane przez biednych chłopów, którzy mieli niewiele lub nie mieli wcale owiec. Aby uzyskać niezbędną ilość wełny, warzyli piwo, gotowali obiad i zapraszali młodych na holki. Każdy gość musiał przynieść pewną ilość wełny. Holki kończyły się tym samym co kapustki.

Wszystkie imprezy były tradycyjnym miejscem spotkań młodych ludzi i często kończyły się miłosnymi wyznaniami lub sekretnymi zaręczynami.

Przy organizacji imprez ściśle przestrzegano różnicy wiekowej uczestników. Wszystkie dziewczęta biorące udział w biesiadach,  imprezach świątecznych, kapustkach, holkach były w tym samym wieku. Różnica wieku z reguły nie przekraczała dwóch, trzech lat.

[1] Н.В. Зорин, Русский свадебный ритуал, Ин-т этнологии и антропологии им. Н.Н. Миклухо-Маклая. – Москва, Наука, 2004, s. 3

[2] Ibidem, s. 5

[3] Ibidem, s. 8

[4] Ibidem, s. 8

[5] Ibidem, s. 9

[6] Ibidem, s. 21

[7] Ibidem, s. 24

Write A Comment